Tam cá nguyệt đầu tiên (từ tuần 1 đến tuần 13) là thời kỳ diễn ra sự phân chia tế bào thần tốc và hình thành các mầm cơ quan nền tảng của phôi thai như tim, não bộ, tủy sống và các chi. Thế nhưng trớ trêu thay, đây cũng là giai đoạn mà khoảng 70% đến 80% phụ nữ mang thai phải trải qua cảm giác ốm nghén: nôn nao từ sáng sớm, sợ mùi hành tỏi, đắng miệng và thường xuyên cảm thấy kiệt sức.
Làm thế nào để mẹ vẫn nạp đủ dưỡng chất cho con lớn khỏe mà không tự tạo áp lực tâm lý nặng nề cho từng bữa ăn? Dưới đây là những nguyên tắc dinh dưỡng khoa học và mẹo ăn uống thực tế được khuyến cáo bởi các chuyên gia dinh dưỡng và sản phụ khoa.
Vì sao Axit Folic là dưỡng chất bắt buộc trong 3 tháng đầu
Nếu được chọn một vi chất duy nhất có vai trò sống còn trong những tuần đầu tiên của thai kỳ, đó chính là Axit Folic (Vitamin B9). Ống thần kinh của thai nhi bắt đầu hình thành từ rất sớm và khép lại hoàn toàn vào khoảng ngày thứ 28 sau khi thụ tinh, thời điểm mà nhiều phụ nữ thậm chí còn chưa nhận biết dấu hiệu trễ kinh.
Khi cơ thể người mẹ thiếu hụt folate, ống thần kinh không thể đóng kín bình thường, dẫn đến những dị tật bẩm sinh nặng nề như:
- Tật nứt đốt sống (Spina bifida): Cột sống của trẻ không đóng kín, làm lộ tủy sống và dây thần kinh, gây tổn thương vận động và bài tiết suốt đời.
- Thai vô sọ (Anencephaly): Não bộ và hộp sọ không phát triển đầy đủ, thai nhi thường tử vong ngay sau khi sinh.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị mọi phụ nữ dự định mang thai hoặc đang trong tam cá nguyệt đầu nên bổ sung đều đặn 400 mcg axit folic mỗi ngày. Bên cạnh viên uống vi chất do bác sĩ kê đơn, mẹ nên tích cực đưa vào thực đơn các món ăn giàu folate tự nhiên như rau bina (cải bó xôi), bông cải xanh, măng tây, quả bơ, các loại đậu đen, đậu đỏ và nước cam tươi ép.
Những cách ăn uống giúp mẹ bầu giảm ốm nghén hiệu quả
Ốm nghén xuất phát từ sự gia tăng đột ngột của nồng độ hormone hCG và progesterone trong máu, làm giãn cơ vòng thực quản và làm chậm nhu động ruột, khiến thức ăn lưu lại lâu hơn trong dạ dày. Để xoa dịu cảm giác cồn cào buồn nôn, mẹ có thể áp dụng các kinh nghiệm sau:
- Chia nhỏ thành 5 đến 6 bữa ăn mỗi ngày: Dạ dày để quá đói sẽ tiết nhiều axit dịch vị gây cảm giác nôn nao dữ dội. Ngược lại, nếu ăn quá no, dạ dày căng trướng sẽ dễ trào ngược lên thực quản. Ăn một lượng vừa phải sau mỗi 2.5 đến 3 tiếng là nhịp điệu hoàn hảo.
- Chuẩn bị đồ ăn khô đầu giường: Ngay khi vừa thức dậy vào buổi sáng, trước khi bước chân xuống giường, hãy nhấm nháp 1-2 chiếc bánh quy giòn khô, vài mẩu bánh mì nướng hoặc ngũ cốc giòn. Tinh bột khô giúp thấm hút bớt dịch vị dạ dày dư thừa rất hiệu quả.
- Uống nước tách biệt với bữa ăn: Tránh vừa ăn cơm vừa chan canh hay uống nước ừng ực. Hãy uống từng ngụm nước ấm rải rác giữa các bữa ăn để giữ cơ thể không bị mất nước.
- Tận dụng gừng và chanh tươi tự nhiên: Gừng chứa các hợp chất gingerol có tác dụng an thần niêm mạc đường tiêu hóa. Một ly trà gừng ấm pha chút mật ong vào buổi sáng hoặc ngửi vỏ chanh tươi thái lát có thể cắt cơn buồn nôn rất nhanh chóng.
- Tránh xa thực phẩm dầu mỡ và mùi gia vị nồng: Món chiên xào ngập dầu, món xào nhiều tỏi hay các loại nước sốt béo ngậy thường khiến mẹ sợ hãi. Hãy ưu tiên các món luộc, hấp thanh đạm, để nguội bớt trước khi ăn vì thức ăn nóng thường bốc mùi nồng hơn.
Các nhóm vi chất thiết yếu mẹ bầu cần nạp đủ mỗi ngày
Bên cạnh axit folic, trong 3 tháng đầu, mẹ không cần ăn cho hai người về mặt năng lượng calo (chỉ cần tăng khoảng 100 đến 150 kcal mỗi ngày, tương đương một quả trứng luộc hoặc một cốc sữa chua), nhưng chất lượng vi chất thì bắt buộc phải đầy đủ:
- Chất sắt (Iron): Thể tích tuần hoàn máu của mẹ bắt đầu tăng lên nhanh chóng để nuôi bánh nhau. Mẹ cần khoảng 30mg sắt mỗi ngày từ thịt bò nạc, lòng đỏ trứng gà, tiết lợn sạch hoặc viên sắt hữu cơ. Hãy ăn kèm trái cây giàu vitamin C (cam, bưởi, ổi) để cơ thể hấp thu sắt tối đa.
- Canxi: Cần khoảng 800mg đến 1.000mg mỗi ngày để phục vụ việc cấu tạo mầm xương và răng đầu tiên của bé, đồng thời bảo vệ hệ xương của mẹ không bị loãng. Nguồn canxi tốt đến từ sữa tươi tiệt trùng, phô mai cứng, sữa chua, đậu phụ và cá hồi.
- Chất đạm (Protein) dễ tiêu: Cung cấp axit amin xây dựng mô cơ bắp và tế bào. Khi nghén sợ thịt nạc, mẹ có thể thay thế linh hoạt bằng trứng luộc chín, đậu phụ luộc chấm tương nhẹ, súp gà xé hoặc các loại sữa hạt nguyên chất.
Trong quá trình bồi dưỡng dinh dưỡng, mẹ cũng đừng quên sắp xếp lịch đi kiểm tra định kỳ tại mốc tuần 12 để làm sàng lọc dị tật qua bài viết lịch khám thai định kỳ chuẩn và các mốc xét nghiệm quan trọng.
Danh sách thực phẩm mẹ bầu cần tuyệt đối kiêng cữ
Hệ miễn dịch của người phụ nữ trong thai kỳ bị suy giảm sinh lý tự nhiên để cơ thể không đào thải phôi thai. Do đó, mẹ bầu rất dễ bị ngộ độc thực phẩm hoặc nhiễm khuẩn tiêu hóa. Những món ăn sau đây tuyệt đối không được xuất hiện trên bàn ăn của mẹ:
- Nôn liên tục trên 4 đến 5 lần mỗi ngày, nôn ra cả dịch mật xanh vàng hoặc vệt máu.
- Không thể giữ được bất kỳ thức ăn hay nước uống nào trong dạ dày quá 24 giờ.
- Sụt cân nghiêm trọng (giảm trên 5% trọng lượng cơ thể so với trước khi mang thai).
- Có biểu hiện mất nước trầm trọng: môi khô nứt nẻ, tiểu rất ít, nước tiểu màu vàng sẫm đặc, hoa mắt chóng mặt khi đứng dậy.
Khi đó, bác sĩ sẽ chỉ định thai phụ nhập viện để truyền dịch bù nước, cân bằng điện giải và sử dụng thuốc chống nôn an toàn cho thai nhi. Đừng ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp y tế kịp thời vì sự an toàn của cả hai mẹ con.